Kon ta Trata un Hende ku Haña Kanser
Meta di tur tratamentu ta kura. Den kaso di kanser esaki no ta posibel semper, pero e ora ei ta purba kontrolá e enfermedat sin kambia kalidat di bida di e pashènt, o sea ta trata pa e por sigui biba su bida mas normal posibel.
OPERASHON
E método mas bieu i mas efikas ta operashon: esta kòrta saka e tumor. Operashon ta e mihó solushon, basta e kanser no a plama. E siruhano mester ta sigur ku e ta saka e tumor kompletu. Ke men e mester saka sufisiente tehido rònt di e tumor, pa ta sigur ku e rantnan ta limpi, ku niun sèl kanseroso no a keda atras. Esaki por nifiká ku e mester kita parti di e kurpa kaminda e tumor ta situá, manera un pulmon, un nir òf un pechu. Bo por komprondé ku falta di un órgano no ta laga di tin su konsekuensianan. E kanser ta keda eliminá, pero kisas tin otro kos ku ta bin molestiá e pashènt.
Komo un tumor por plama via e glándulanan linfátiko hopi biaha ora operá ta saka e klirnan ku ta serka di e tumor tambe. Pa duna un ehèmpel den kaso di un kanser na pechu ta saka e klirnan bou di brasa pa listra.
Awendia tin teknologianan nobo pa operá, ku ta ménos drástiko. Manera ya nos a menshoná pa sierto keho por hasi uzo di un laparoskopia i asina evitá di hasi un operashon grandi. Por kita pida tehido pa laga saminá via dje tambe Esakí ta hasi ku e estadia na hospital ta bira hopi mas kòrtiku. Tin biaha no ta posibel operá, pasobra e tumor no ta na un lugá alkansabel. Den e kaso ei ta buska otro solushon.
Hopi biaha ta kombiná operashon ku otro tratamentu,esta ku radioterapia i / òf ku kimoterapia. Awor no pensa ora bo tende ku un hende ta haña tur tres tratamentu, esta e ta operá, e ta haña radioterapia i kimoterapia i abo ta operá so bo a operá, ku su situashon ta ni mihó ni pió ku di esun bo. Kada kaso ta individual, i ta bo dòkternan huntu ta disidí kua ta e mihó tratamentu pa bo kaso.
Esei ta e malu tin ora, ora pashèntnan ta sinta papia ku otro den sala di espera. Nan ta interkambiá tur sorto di informashon ku no semper ta korekto i ta krea un preokupashon sin tin nodi. Ora ta sintá huntu ta warda turno, papia riba kosnan agradabel manera wer, mata bunita, hòbi, konta un chiste òf algu grasioso, evitá di papia riba enfermedat!
BESTRALING OF RADIOTERAPIA
E dos palabranan akí ta nifiká meskos. Propósito di radioterapia ta pa trata di mata e sèlnan kanseroso ku rayonan fuerte di hopi energia. E sèlnan kanseroso ta mas sensitivo pa e rayonan akí ku e sèlnan salú. E problema ta pa determiná kuantu rayo ta nesesario pa mata e sèlnan kanseroso, sin hasi daño na e sèlnan salú.
No ta tur kanser por trata ku radioterapia. Tin kanser ku no ta reakshoná, ke men den e kasonan akí no por uza e tratamentu akí. Nos por distinguí dos klase di radioterapia:
eksterno i interno.
Na Kòrsou nos aparato di radioterapia eksterno ta un ‘bòm di kobalto’ ku den e 22 añanan di ta duna tratamentu, semper tabatin masha bon resultado. E ta úniko den nos region i pashèntnan ta bini di diferente pais aki banda bin tuma tratamentu. Pero siensia ta sigui avansá i nos ta spera ku pronto hospital por instalá un aparato mas sofistiká, esta un “lineaire versneller” (aseleradó liniar) pa optimalisá e tratamentu.
Tratamentu di radioterapia generalmente ta dura entre sinku pa shete siman i mester bai hospital tur sinku dia di siman, esta di djaluna te djabièrnè, pa tuma tratamentu. No ta nesesario keda drumi. Si tin difikultat pa yega hospital tur dia, Prinses Wilhelmina Fonds ta ofresé yudansa ku transporte. Por yama ofisina i regla esakí pa e pashènt.
Den kaso di radiashon interno e pashènt mester keda drumi na hospital den un kamber isolá. Den e forma di radiashon akí ta hinka un kantidat di material radioaktivo, sea den un tubu (ku por ehèmpel ta bai den vagina) òf ta uza angua radioaktivo spesial i ta hinka nan serka òf den e tumor. E tempu di radiashon ta varia entre un par di minüt te algun dia. Ora alkansá e dósis kompletu ta bolbe saka nan. Miéntras e fuente ta den bo kurpa bo mester keda den e kamber spesial akí.
Radioterapia tin ora por ta desagradabel pa e pashènt. Ta dependé na ki parti di su kurpa e ta haña tratamentu. E por sinti kansá, su kabei por kai, su kueru por iritá, bira kòrá. Tin hende, al kontrario, ku no ta sinti apsolutamente ningun efekto laf.
- Tin algun forma di kanser ku ta reakshoná únikamente ora trata nan ku radioterapia.
- Tin otro forma di kanser kaminda ta operá e pashènt promé i pa tur siguransa ta hasi un kura di radioterapia despues, pa mata kualke sèl kanseroso ku por a keda atras.
- Tin ora ta hasi radioterapia promé ku operá pa e tumor bira mas chikí pa por sak’é mas fásil. Tambe sa uza radioterapia kombiná ku medisinanan spesial pa trata kanser.
Ora bo tende kuantu posibilidat tin lo bo puntra bo mes: si mi haña kanser ta kiko mi ta skohe di tur e kosnan menshoná akí, ta kon mi ta sali akífó? Mi no sa apsolutamente nada di e kosnan akí.
Nos ta konsehábo: keda trankil, bo internista, siruhano, onkólogo i radioterapista tur ta sinta huntu i studia bo kaso pa determiná kua ta e tratamentu mas adekuá p’abo. I kere nos, bo chèns di kura ta grandi si bo ta na tempu!
KIMOTERAPIA
For di añanan 60 nos konosé remedi pa kombatí kanser. Nos ta yama e tratamentu kimoterapia òf kimo. Tin hende ta bisa gemo. E medisinanan yama ‘sitostátika’. Esakínan ta remedinan fuerte ku ta stroba divishon di e sèlnan kanseroso i tin kaso kaminda e remedi por hasta distruí nan.
E remedinan akí ta bini den forma di tablèt, angua òf ta pasa nan den palu di bida (infüs). Algun kanser ta reakshoná masha bon riba sitostátika. Por ehèmpel ta e forma ideal pa kura leukemia (kanser den sanger) serka mucha. Kasi semper mester bai hospital pa tuma e tratamentu akí pero sin ku tin nesesidat di keda drumi, e ta bira un hospitalisashon di un dia na Poli (dagopname). Ta pasa mitar dia òf un par di ora na poliklínika di onkologia pa tuma e remedi. Aki tambe si tin difikultat pa yega hospital, tuma kontakto ku PWF pa haña yudansa ku transporte.
Sinembargo kimoterapia tin su parti fèrfelu tambe. E ta venená no únikamente e sèlnan kanseroso, sino e sèlnan salú tambe. Ta p’esei bo ta tende ku ora un hende ta haña kimo su kabei por kai òf e ta haña masha doló di barika ku sakamentu.
No ta pasobra bo tende ku bo mester haña gemo bo mester karga kabes i pensa tur klase di kos malu. Kada kaso ta individual i kada remedi ta afektá un persona di otro forma. Tin remedi ta konosí ku nan ta pone kabei kai. Bo por puntra dòkter si esei ta e kaso ku e remedi ku bo ta bai tuma, si e tin e efekto akí òf ki otro reakshon sekundario bo por spera, ya bo ta prepará.
Tin hende ta sinti un kansansio masha grandi ora nan ta tuma kimo. Si kansansio i falta di energía ta bo kaso, lo bo mester skohe kua ta e aktividatnan ku bo ta deseá hasi sin keda demasiado kansá.Ta bon pa bo sosegá, pero no drumi di mas. Nos ta asosiá kansansio ku gana di sosegá un poko mas. Pero estudionan ta demostrá ku demasiado sosiegu ta baha bo kurpa su abilidat pa produsí energia, di otro forma bisá: mas bo sosegá, mas kansá bo ta sinti. P’esei nos ta konsehá pa dal un par di kabishá kòrtiku un par di bes pa dia, na lugá di tuma un siesta largu di un par di ora sin move. Mira pa e drumimentu den dia no stroba bo drumimentu anochi. Pero keda trankil, unabes e tratamentu kaba, tur kos ta normalisá atrobe.
Nos ke kòrdabo ku sí tin aktividat ku pa motibu di kansansio bo no ta alkansá na realisá manera bo ta deseá, kòrda akudí na famia, bisiña i konosí. Kòrda ku nan a ofresé bo i ku gustosamente nan ke yudabo hiba yu skol, traha un kuminda dushi, laba paña, etc. durante un par di siman. Si bo no pidi nan, nan no sa ku bo mester di yudansa.
Kòrda bon, esaki ta un kos pasahero, bo energia bieu ta bolbe bini bèk.
POSIBILIDATNAN NOBO
Den sentronan mundial grandi di investigashon, diariamente sientífikonan ta sigui buska kura pa kanser. Un di e filosofianan di dòkternan awendia ta: purba tene un pashènt na bida mas largu posibel, pasobra kisas ta haña un kura pa su kanser pronto i lo e por probechá di esei.Tur dia nan ta studia posibilidatnan nobo pa hasi e tratamentu ménos pisá i nan ta eksperimentá ku remedi i método di tratamentu inovativo.
Tin basta notisia ku ta duna speransa den futuro:
- Tin sitostátika nobo na kaminda ku ta traha un poko diferente i no ta hasi tantu daño na sèlnan salú. E efektonan sekundario tambe ta ménos.
- A diskubrí un manera pa fortalesé e mekanismo di defensa den kurpa di e pashènt di tal forma, ku e defensa mes por ataká e metástasisnan. Esaki ta e kansernan ku a plama. E tratamentu akí yama imunoterapia.
Ta di komprondé ku den e sentronan di investigashon den eksterior tin posibilidat di hopi mas tratamentu diferente, algun te ainda ta den estadio preliminar i nos ta spera ku pronto nos tambe lo tin akseso na nan.





