Kon un Kanser ta Originá



Bo kurpa ta konsistí di sèl (sélula) i kada sèl tin su mes spesialisashon. Un sèl den bo higra sa presis loke e tin ku hasi i un glóbulo di sanger blanku (witte bloedlichaampjes) tambe sa kiko su tarea ta. E sèl di bo higra ta yuda kima kuminda miéntras ku e glóbulo di sanger kòrá ta hiba oksígeno na tur parti di bo kurpa.

Sèlnan ta bira bieu rápido, nan ta muri i nos kurpa ta reemplasá nan. Esaki ta tuma lugá di e siguiente manera: nan ta dividí i multipliká. Un sèl normal ta dividí na dos, e dosnan ta bira kuater, e kuaternan ta bira ocho i asina nan ta sigui konsekutivamente.

Ke men e sèl salú ta traha un kopia eksakto di su mes. Miéntras bo ta lesando e buki akí, bo kurpa ta trahando miónes di sèl nobo miéntras ku miónes ta muri na mes momento.
Kansersel
Pero ora un hende haña kanser algu ta bai robes den e patronchi akí. Sèl ku kanser   no ta stòp di multipliká, nan ta bira loko, pèrdè kòntròl i nan ta produsí demasiado sèl nobo ku ademas no tin ningun klase di funshon. Huntu nan ta forma un klòmpi ku ta bira un tumor. Afortunadamente no ta tur tumor ta kanseroso. Nos ta distinguí dos klase di tumor: benigno i maligno. Den kaso di un tumor benigno e sèlnan ta sigui dividí pero nan ta keda huntu – kisas nan ta pusha kualke órgano ku ta den nan kaminda un banda, pero nan no ta penetrá drenta i stroba funshonamentu di e órgano.

Un tumor maligno si ta hasi esei – e ta pasa duars dor di e tehidonan bai, drenta den tur loke tin rònt di dje i ta sigui krese i oumentá rápido. Maske tumornan benigno no ta kanser, tòg nan por ta peligroso. Si por ehèmpel e tumor ta situá den e serebro i ta primi riba e sesunan sin por haña salida, e ta bira un problema.

Tumornan benigno ta stòp di krese na un momento dado. Tumornan maligno si nò. Por pasa ku un grupo di sèl di un tumor maligno ta lòs i e klòmpi ei ta drenta den bo sirkulashon di sanger i ta bai kore rònt den bo kurpa via bo sanger. E ta dal pega un otro kaminda i ta sigui hasi su trabou fastioso. E ora ei bo ta haña un di dos tumor maligno na un lugá totalmente diferente di bo kurpa. Esaki nos ta yama un metástasis òf nos ta bisa ku e kanser a plama. Unabes esaki pasa ta mas difísil pa trata e kanser.

Pa trata un kanser ta masha importante pa sa ta ki sorto di kanser e ta, esta unda e kanser a originá. Ban bisa un persona tin un kanser den su pulmon. Por pasa ku e ta  plama bai den su serebro. E ta keda un kanser di pulmon, e no ta bira un kanser di serebro, maske e kanser di pulmon ta situá den e serebro. Ta trata sèl kanseroso di pulmon ku a plama bai den serebro di un forma diferente ku un kanser ku a originá den serebro.

Nos konosé mas di shen sorto di kanser.  Kada kanser ta karga nòmber di e órgano kaminda  e promé sèl kanseroso a originá, ke men si un persona tin kanser di pulmon bo sa ku e promé sèlnan kanseroso a nase den un di su pulmonnan.