Kiko ta kanser
Onkologia ta e ramo den siensia di medisina ku ta studia kanser. E ta studia kon un kanser ta desaroyá, kon ta diagnostik’é, kon ta trat’é i kon ta prevení e enfermedat. Kanser no ta un solo enfermedat. Tin masha hopi sorto di kanser i ta trata kada un na diferente manera. Kanser na nir ta otro for di kanser na pulmon, un tumor na serebro ta distinto di leukemia. Esakí ta hasi ku kada kanser ta un enfermedat diferente. Sinembargo tur e kansernan akí tin algu en komun, esta bo kurpa a lagabo na kaya. Ta kon e kos akí por a pasa?
Kanser tin keber ku eror den e asina yamá DNA. DNA ta e material hereditario ku ta den tur nos sèlnan. Ta un kareda di proteina ku ta transmití karakterístikanan di mayor pa yu, manera koló di kabei, wowo, kútis, etc. Tambe e por transmití enfermedat. Pakiko e eror ta okurí nos no sa presis, pero nos sa si, ku si bo no biba salú bo tin mas chèns di haña kanser. Dos tersera parti di hende ku haña kanser ta hende di edat mayó o sea nan tin 60 aña pariba. Probablemente kanser tin keber ku e manera ku un persona a hiba su bida durante un periodo largu: por ehèmpel si e ta huma, kiko e ta kome, si e tin sobrepeso, si e no ta hasi sufisiente ehersisio, si e ta traha òf sinta hopi den solo, tur esakí kombiná ku un predisposishon hereditario.
E kos fastioso ta ku ta difísil deshasí di mal kustumber. Pa e motibu akí si bo ta hóben i bo ta lesando e buki akí, nos ke pidibo pa for di awe bo proponé bo mes i purba konvensé bo hendenan di kas, pa boso hiba un bida mas salú, sin sigaria ni alkohòl, komiendo kuminda saludabel i hasiendo deporte.


