Algun Test Ku Por Hasi Pa Detektá Kanser Na Tempu



SIÑA SAMINÁ BO PECHUNAN FOR DI HOBEN

Tur aña ta konstatá alrededor di 60 kaso nobo di kanser na pechu na Kòrsou. P’esei nos ta konsehábo pa for di ora bo ta hóben, bo tuma komo kustumber di saminá bo pechunan. Si bo kuminsá for di yòn bo ta siña konosé bo pechunan di moda ku si bini kualke kambio bo por ripará esaki un be. Ta konsehá pa hasié un biaha pa luna, òf kada dos luna semper despues ku bo kaba di regla. Bo por nota un fecha fiho riba kalènder pa hasié. No ta konsehá hasié den e dos simannan promé ku bo regla pasobra e hormonanan ta kuminsá traha, bo pechunan ta hincha i bo por fula kisas algun pipita  ku lo no ta kanser, i esakí kisas ta spantabo.

Ta konsehá hende muhé ku a drenta menopousa (subi sòldu) pa nan skohe un fecha riba kalènder ku ta fásil pa kòrda (manera por ehèmpel dia ku nan a nase) i saminá nan pechu tur luna riba mesun fecha.  Por haña un foyeto ku ta splikabo presis kon ta saminá pechu serka bo dòkter òf na ofisina di PWF.

MAMOGRAFIA 
Ta konsehá muhénan di alrededor di 40 aña pa laga hasi nan promé mamografia na e edat ei, maske bo no ta sinti nada.  Un mamografia ta un pòtrèt rayo X  (radiografia) di bo pechu. Si e mamografia no mustra ningun iregularidat, por warda 5 aña promé ku laga saka e siguiente pòtrèt.  Sòru di warda e promé pòtrèt akí bon, pa e por sirbi komo punto di komparashon den añanan ku ta bini si ta nesesario.  No ta pasobra ta hasi e mamografia bo mester stòp di saminá bo pechunan. E mamografia lo diskubrí un pipita òf un iregularidat hopi promé ku por ful’é, pero ta konsehabel pa hasi tantu esun komo e otro, ya ku no ta tur aña bo ta bai saka un mamografia.

Sinembargo, si den bo famia yegá tin hende ku a haña pipita na pechu, ta bon pa bo pone bo dòkter na altura pa disidí ku ki frekuensia ta konsehabel pa bo kontrolá.
Ku famia yegá nos ke men: wela, mama, tanta i ruman i yu.

Un èkografia òf ultrazonido manera e yama tambe, ta un tèst sumamente fásil ku no ta hasi niun klase di doló. E ta hasi uzo di zonido ku ta reflehá un imágen elektróniko di e órgano - i tehidonan den bo kurpa  i ta registrá esakí den un kòmpiuter. Un radiólogo ta interpretá e pòtrèt akí.

Pa hasi e saminashon nan ta hunta e parti ku ta bai saminá ku un djèl pegapega (paresido na djèl di kabei) ku no tin ningun klase di efekto riba bo kurpa. Su funshon ta pa kondusí e olanan di zonido mihó. Ora kaba ta frega kita e djèl ku un papel i e spesialista ta interpretá e imágennan.

Si dòkter mira algu sospechoso riba un mamografia, e por konsehá pa saka un èko òf  hasi un pùnksi òf biopsia pa mas siguransa.

Kontenido di algun tumor sa ta líkido.  Den kaso di un pùnksi ta saka poko di e líkido akí ku un angua hòl i laga saminá esakí.
Den kaso di un biopsia ta kòrta saka un pida tehido pa mira si e ta kontené sèl kanseroso. Den ámbos kaso mester warda un par di dia pa haña resultado di laboratorio.

PAP – TEST
Un pap – tèst ta un tèst kaminda bo dòkter di kas òf ginekólogo ta saka poko sèl for di flishi di sleim (slijmvlies) di boka di bo matris pa laga saminá esakínan, pa mira si tin kualke sèl defektuoso. Si haña sèl iregular no ta nifiká ku bo tin kanser, pero sí e ta un indikashon pa sigui kontrolá ku regularidat. 

Si bo ta un persona ku a kuminsá ku relashon seksual for di tempran, ta konsehá pa bo pidi pa hasi e tèst akí maske bo ta hóben. Generalmente ta konstatá kanser na boka di matris serka muhénan riba 30 aña.

Promé bo bai hasi bo Pap – tèst, mira pa bo no ta regla i pèrkurá pa bo no tin relashon seksual den e 24 oranan promé ku bo bai. No hasi un lavado vaginal ni uza niun klase di puiru o sprei vaginal promé bo bai dòkter.

psa testP.S.A.  TEST
Kanser na prostat ta e kanser mas komun serka hende hòmber segun nan ta birando mas grandi. Nos ke hala atenshon ku kanser na prostat ta un kanser traishonero ku apénas ta duna síntoma. Ora e kuminsá duna indikashon ta pasobra ya el a kuminsá desaroyá. Pa evitá ku esakí por pasa ta konsehá hende hòmber riba 50 aña pa laga un dòkter saminá nan prostat un bes pa aña. Pa hasi esakí  dòkter mester fula e prostat di paden o sea e mester hinka su dede kubrí ku un hanskun bon lubriká den e ano (rekto òf chanchan) di e pashènt. Ta kos di un par di minüt i e no ta hasi doló. Dòkter por konsehá pa hasi e asina yamá PSA tèst tambe. Esakí ta un tèst di sanger ku por indiká si bo tin un kanser na prostat.

Mester investigá kualke difikultat pa pasa orina òf doló fuerte den parti abou di lomba. E siguiente kehonan tambe por ta un indikashon: un stral di orina suak, ku bo no por dominá i ku ta stòp un ratu, kaba e ta bolbe sigui. Difikultat pa pasa orina òf pa kuminsá oriná, sanger den orina, gana di oriná ku frekuensia, spesialmente den anochi. Un sensashon di due òf kimamentu ora oriná.  Pa bo mes trankilidat, konsultá ku un dòkter si e kehonan persistí.

KANSER NA TRIPA
Último añanan akí nos ta mira mas kanser na tripa na Kòrsou, tantu serka hende hòmber komo serka hende muhé. Kanser na tripa ta un kanser ku hopi biaha no ta duna keho te ora ta demasiado lat. Komo e ta un kanser ku ta manifestá su mes na edat mas avansá, maske un hende no ta sinti nada partikular, ta konsehá tantu hende hòmber komo hende muhé pa laga nan samin’é despues ku e kumpli 50 aña.

Si e tèst sali bon i no tin famia ku historia di kanser na tripa, por salta dos aña promé ku  bolbe laga listra. E hasimentu di tèst sin ku tin síntoma, nos ta yama “screening”. Ke men ta purba detektá e enfermedat promé ku e haña chèns di desaroyá i kousa problema.

Un di e tèstnan rutinario ta konsistí di un eksamen digital rektal kaminda dòkter ta hinka un dede kubrí ku un hanskun bon lubriká den rekto (ano òf chanchan) di e pashènt. Pues manera nos a diskribí anteriormente ta e mesun tipo di tèst ku ta hasi pa listra prostat, ku diferensha ku dòkter awor ta saminá tripa di e pashènt.Tantu parti paden komo pafó di e rekto e tripa sa haña polip. Un polip por ta un kresementu inofensivo, pero tin biaha e por desaroyá i bira un kanser. Pa e motibu ei hopi biaha dòkter ta preferá eliminá nan ora e haña nan.

Mester paga bon tinu tambe ora tin ambei ku ta sangra, mester laga saminá esakí pa ta sigur ku ta ambei i no un forma di kanser.

Ora hasi sita pa listra tripa, lokual nos ta yama un koloskopí, e pashènt  ta haña instrukshon pa tuma un purgashi òf un laksante pa su tripanan ta limpi pa por saminá nan.  Mester sigui e instrukshonnan akí bon, sino dòkter no por hasi e saminashon na drechi. Pa mas detaye tokante diferente tipo di  ‘skopí’ mira  mas aleu bou di e tèstnan.