Kanser di Wesu
Nos kurpa tin komo 206 pida wesu. E wesunan ei ta sirbi pa un kantidat di funshon. Primeramente bo wesunan ta sòru pa bo kurpa tin un struktura i duna dun’é su forma. Tin múskulo pegá na bo wesunan ku ta permití bo pa move.
Na di dos lugá bo wesunan ta yuda protehá e órganonan mas frágil di e kurpa. Por ehèmpel, e wesunan di bo kabes ta protehá e selebre. E kolumna vertebral ta protehá e ruggemerg, miéntras ku e repchinan ta protehá e kurason i pulmonnan.
Na di tres lugá, bo wesunan ta kontené médula (beenmerg) ku ta traha i warda sèlnan di sanger nobo.
Finalmente bo wesunan ta yuda kontrolá e kurpa su kolekshon di diferente proteina i nutrientenan, inkluyendo kalsio i fòsfòr.
KIKO TA KANSER DI WESU
Kanser di wesu ta ser kousá dor di un problema ku sèlnan ku ta traha wesu i nan ta forma tumor. Tumor na wesu ta mas komun serka mucha i adolesentenan i ta ménos komun serka adultonan mas grandi. Kanser si wesu ku ta surgi serka adultonan grandi ta mas komun komo kousa di kanser ku a plama for di otro parti den e kurpa.
Tin diferente tipo di kanser di wesu. E tumornan di wesu mas komun ta inkluí osteosarcoma, Ewing’s sarcoma, chondrosarcoma, malignant fibrous histiocytoma, fibrosarcoma i chordoma.
Osteosarcoma ta esun mas komun i maligno. Mas tantu e ta afektá hende hòmbernan di entre 10-25 aña i ta ménos komun serka adultonan mas grandi. Mas tantu e ta afektá e wesunan largu di brasa i pia, òf den e áreanan di kresementu rápido serka muchanan, ku ta na rudia i skouder. E tipo di kanser di wesu aki ta hopi agresivo i por plama bai den pulmon.
Ewing’s sarcoma tambe ta un tumor agresivo den wesu. E ta afektá mas tantu hendenan hóben di 4-15 aña. E ta mas komun serka mucha hòmber i kasi no ta presentá serka hendenan riba 30 aña.

SINTOMANAN
E síntoma di mas komun den kaso di tumor den wesu, ta doló. Den mayoria di kaso e síntomanan ta bira mas severo ku tempu. Den promé instante e doló lo surgi solamente parti anochi òf ku aktividat físiko. Dependiendo di tamaño dje tumor, esnan afektá por keda ku doló pa hopi tempu promé nan buska ayudo di dòkter.
Ku tempu e tumor por bira grandi i por sintí òf mirá. Pero na mes momentu e wesu ta bira suak i asta kondusí na fraktura. Otro síntomanan ta e.o. keintura, kala friu, sodamentu anochi i tambe pèrdida di peso, aunke esei no ta muchu komun. Nan ta mas komun si e kanser a plama bai den otro órganonan di e kurpa.
TRATAMENTU
Tin diferente sorto di tratamentu kontra di kanser den wesu. E mihó tratamentu ta dependé dje tipo di kanser mes, unda e ta lokalisá, kon agresivo e kanser ta òf si e kanser a invadí tehidonan den serkania òf mas leu den kurpa.
Tin tres diferente tipo di tratamentu pa kanser na wesu: siruhia, kimoterapia i radioterapia. Nan por ser apliká sea den forma individual òf den kombinashon ku otro. Den kaso di siruhia, e meta ta pa saka e tumor i un parti den serkania di e wesu normal. Si tin un parti chikí mes di e tumor a keda atras, e por krese bèk i plama. Den kasonan ekstremo asta lo tin di amputá pa evitá lo peor.
Tambe e pashènt lo por hasi kimoterapia. Den e kaso aki ta usa un kombinashon di remedi ku e meta pa stòp kresementu di e sèlnan kanseroso. Kimoterapia lo por ser apliká promé ku siruhia pa krem e tumor i hasi e operashon mas fásil. E lo por ser apliká tambe despues di siruhia pa mata eventual sèlnan kanseroso ku a keda atras.
Tambe e persona por ser referí na un onkólogo pa radioterapia. Den e kaso aki ta hasi uso di alto energia rayonan-x kaminda e tumor ta, ku e intenshon di mata e sèlnan kanseroso. E tratamentu aki ta ser duná den dósis chikí diariamente durante un periodo di algun dia òf luna.
EFEKTONAN
Desafortunadamente, tur e tipo di tratamentunan tin riesgo i efektonan sekundario. Den kaso di siruhia, tin e riesgo pa infekshon i rekurensia.
Den kaso di kimoterapia ta hasi uso di remedinan hopi fuerte, i e efektonan ta enserá e.o. mareo, sakamentu, kabei ta kai, infekshon, kansansio. Afortunadamente e efektonan ei ta bai ku tempu. Ta p’esei ta importante pa bo alimentá bo mes bon den e periodo ei.
Den kaso di radiashon, e efektonan prinsipal ta kansansio, pèrdida di apetit, daño na e kueru.