Saminashon di Pechu i Mamografia ta Miho
Kanser na pechu a para bira un dje problemanan mayor den salubridat den e último 50 aña, afektando alrededor di 1 di kada 8 hende muhé durante nan bida. Esaki ta nifiká un karga sikológiko, sosial i ekonómiko pa hopi hende muhé; partikularmente mamanan i nan famia. Pero prevenshon ta un di e strategianan mas importante pa tratamentu di kanser. Prevenshon di kanser ta ser lográ atraves di edukashon i konsientisashon. Saminashon propio di pechu i tèstnan adishonal bou di supervishon di un dòkter ta formanan simpel pa prevení kanser.
Pa implementá e strategia simpel aki, outoridatnan i tambe organisashonnan mester traha huntu ku hende muhénan rònt mundu pa sigui mehorá prevenshon di kanser na pechu.
Durante añanan 90 (1990-2000) tratamentu di kanser na pechu i prevenshon a redusí e grado di mortalidat kousá pa kanser na pechu ku 24%. Mamografia riba su mes a yuda baha e grado di mortalidat ku 15%. Tamoxifen (un terapia hormonal pa kanser na pechu) for di añanan 70 a baha ku 9.8%.
Pruebanan klíniko i publikashonnan sientífiko ta ofresiendo evidensia prometedor pa tratamentu di kanser na pechu, ku inhibitornan aromatase (un terapia hormonal nobo), manera e.o. Anastrozole di AstraZeneca. Esakinan a logra mihó resultadonan ku Tamoxifen den prevenshon di kanser na pechu despues ku esaki a ser tratá (ta prevení ripitishon).
Terapia hormonal ta prevení ku sèlnan di kanser di haña e hormonanan ku nan tin mester pa nan krese. Un tumor na pechu ku mester di hormona pa e krese ta ser deskribí komo “estrogen-positivo” òf “progesteron-positivo”. Kualke sèl di kanser ku keda atras despues di sirugia lo por sigui krese ora ku e hormonanan ei ta presente den e kurpa. Terapia hormonal por redusí e kantidat di estrogen òf blòkia e estrogen di yega na kualke sèl ku a sobra.
Hende muhénan mester komprondé ku e formanan di kanser ku ta yega serka nan (matris, boka di matris, ovario, pechu) mester keda bou di vigilansia apropiá durante henter nan bida. Hende muhénan mester keda den kontakto ku profeshonalnan riba tereno di salubridat òf partisipá den programanan di screening pa kanser. Ta desishonnan di nan forma di bida diario lo por afektá e riesgo pa kanser na pechu. Banda di un posibel bahada dje riesgo pa kanser na pechu, mehorashon di e estilo di bida ta representá pasonan korekto pa un mihó bida, ya ku nan lo por prevení malu di kurason, diabétis i hopi otro kondishon króniko ku por menasá bida di hende.
Saminashon di pechu por alertá un hende pa hopi kambio na su pechu, pero e no ta un sustituto pa mamografia. E balor di saminashon propio ta ku e ta yuda e persona pa konosé su propio pechunan mihó. E sa kon e pechu ta normalmente i lo por nota kualke kambio.
Hende muhénan por ser dividí den dos grupo di riesgo: esnan ku ta bou di tratamentu i esnan ku ta sigui prevenshon. Esnan ku ta sigui prevenshon mester tene na kuenta ku tin diferente faktor di riesgo ku por pone nan riba kaminda pa e malesa. Teniendo un òf dos di e faktornan di riesgo ei no ta nifiká ku e lo desaroyá kanser na pechu (7 di kada 10 kaso di kanser na pechu ta surgi serka personanan ku no tin e faktornan di riesgo, ku no ta simplemente ser un hende muhé).
Si un hende muhé ta komprondé e profil personal di su faktornan di riesgo i komprondé loke e ta nifiká, lo yud’é i su dòkter pa plania un programa di akshon ku por baha su chènsnan pa haña e malesa, òf a lo ménos pa detekt’é hopi tempran ku ta mas mihó pa trata. E faktornan di riesgo ta yuda identifiká e personanan ku tin un grado mas haltu ku e poblashon promedio. Kanser na pechu tin un mihó resultado final si e ser detektá i tratá na tempu. Hende muhénan mester puntra nan dòkter tokante mamografia. Mamografia (ku ta un röntgen foto di e pechu) ta e método mas efektivo pa detektá kambionan na pechu ku por ta kanseroso, hopi promé bo por mira òf sinti kualke síntoma físiko. Pa hopi hende muhé mamografia ta algu ku nan mester kuminsá kuné for di edat di 40. Hopi organisashon ta rekomendá esaki kada aña òf kada dos aña. Esaki ta algu ku mester sigui durante bo bida.

Banda di uso di mamografia, ta importante tambe pa dòkternan saminá e pechunan, komo parti di un chekeo rutinario, pa chèk kualke apnormalidat ku e mamografia por a keda sin kapta. Mamografia mester ser planiá un siman despues ku e periodo di menstruashon a start, ku ta tempu ku e pechunan ta mas moli.
Hende muhénan ta ser pidí pa evitá di usa deodorante òf lotion riba e dia di mamogram, i preferiblemente bisti un paña di dos pida, pa asina hasi e kitamentu di paña mas fásil. Ningun tèst médiko ta 100 porshento, i mamografia no ta un eksepshon. Pero tin investigashonnan ta ser hasí pa mehorá e teknologia pa hasi diagnóstiko.
Ora ku kanser na pechu ser detektá tempran, tin un kantidat di opshon pa tratamentu disponibel. Un persona huntu ku su dòkter lo skohe e tratamentu ku ta adekuá p’e, basá riba gravedat i unda e kanser ta lokalisá, su edat i preferensia, i e riesgo i benefisionan di kada tratamentu. E tratamentunan básiko ku ta ser skohé den kaso di kanser na pechu ta: sirugia, radiashon (bestraling), kimoterapia i terapia hormonal.
Tratamentunan lokal manera sirugia i radiashon ta enfoká riba e pechu mes pa saka òf destruí e sèlnan kanseroso den e pechu.. Otro tratamentunan manera kimoterapia i terapia hormonal tin komo meta pa destruí e sèlnan kanseroso ku por a plama den e kurpa.
Hende muhénan ku ta sufri di kanser na pechu, awendia tin oportunidat amplio pa sigui un bida normal. I sirugia plástiko pa restorá e pechu na su tamaño i forma normal ta un dje opshonnan real.
Kambio den estilo di bida:
- Baha man na komementu di vèt
- Oumentá fibra den bo dieta
- Kome fruta i berdura fresku
- Limitá uso di alkohòl
- Hasi ehersisio pa por lo ménos 30 minüt, 3 biaha pa siman
- Stòp di huma
- Saminá e pechunan bo mes
Faktornan di riesgo:
- Edat: E riesgo pa kanser na pechu ta oumentá ku edat; 82% ta surgi na edat di 60 òf mas; Kanser na pechu no ta masha komun bou di 35 aña.
- Historial personal: Personanan ku tabatin kanser na pechu òf tin un historial di otro malesanan na pechu, tin chèns grandi di haña kanser na pechu.
- Historial familiar: Hende muhénan ku ta na riesgo, tin un famia (mama, ruman, yu òf kualke famia djaserka) ku un historial di kanser na pechu. Ta importante pa sa ki edat nan tabatin ora a diagnostiká e kanser.
- Gene: 5-10% di kasonan di kanser na pechu tin di haber ku gene (BRCA-1 i BRCA-2). E genenan aki ta importante pa regulashon dje kresementu di e sèlnan kanseroso. Personanan ku heredá un di e genenan aki tin riesgo mas grandi di desaroyá kanser na pechu. Tambe nan lo por pasa e alterashon aki pa nan yunan. Pa determiná e riesgo aki, e pashènt tin di hasi tèstnan spesial.
- Estrogen: Normalmente hende muhénan ta produsí estrogen, yamá e hormona seksual. Na momentu ku menstruashon kuminsá, e ta kuminsá produsí un kantidat mas grandi di estrogen, i esei ta sigui asina te dia ku nan yega na menopousa. Ta parse ku estrogen ta hunga un ròl importante den kaso di kanser na pechu. Ounke estrogen no ta e kousa di kanser na pechu e lo ta stimulá e kresementu di sèlnan kanseroso.
- Hende muhénan lo ta mas tantu eksponé na estrogen si nan a kuminsá menstruá hopi tempran. Mas tantu siklo di menstruashon un hende muhé a eksperensiá den bida, mas grandi e chèns ta ku e lo haña e malesa.





