Humamentu Realmente ta Kousa Kanser?



SI, definitivamente. Huma di tabako ta kontené por lo ménos 43 supstansha ku ta kousa kanser. Humamentu ta kousa hopi tipo di kanser, no solamente kanser di pulmon. Uso di tabako ta kousa di 30% di tur morto di kanser na Merka. Humamentu ta responsabel pa kasi 90% di kansernan na pulmon serka hende hòmber i mas ku 70% serka hende muhé. Kanser na boka, den esófago (slokdarm), na nir, galblas, pánkreas i na matris tur tin komo nan kousa prinsipal algu en komun i esei ta humamentu! Aki na Antianan Hulandes kasi 8% di tur tipo di kanser diagnostiká serka hende hòmber ta kanser na pulmon, i 2.3 % pa hende muhé..

KON TA DETEKTÁ KANSER NA PULMON?
Teniendo na kuenta ku mayoria di hende ku kanser na pulmon no ta presentá síntoma den e fase inisial, por bisa ku tòg ta detektá un 15% di kanser na pulmon den e fase inisial. Ora  detektá kanser na pulmon tempran, hopi biaha ta resultado di un CT-scan òf un radiografia (pòtrèt) ku a saka di bo pechu.

Maske  mayoria di kanser na pulmon no ta presentá síntoma sino te na momentu ku ya nan a plama, ta konsehabel pa bo informá bo dòkter si bo tin e siguiente kehonan:

  • Tosamentu persistente ku no ta kaba di bai
  • Doló den pechu, ku tin biaha ta bira pió ora bo hala rosea profundo
  • Garganta hers
  • Pèrdida di peso i pèrdida di apetit
  • Skupi koló di sanger òf maron
  • Rosea kòrtiku
  • Infekshon ku ta bini bèk manera bronkítis i pulmonia

Tin biaha kousa di e problema ta otro motibu, pero si mes detektá kanser di pulmon, tratamentu mesora por ekstendé bo bida ademas di suavisá e síntomanan.

TIN UN MANERA SEIF PA HUMA?
NO. Tur sigaria por okashoná daño na kurpa di hende i asta nan ta  peligroso. Aunke tin hende ku ta trata di hasi nan kustumber di huma un tiki mas seif dor di huma ménos sigaria, tòg mayoria di humadónan ta haña esei difísil. Tin hende ta kere ku si nan kambia pa un sigaria ku ménos nikotina, humamentu ta mas seif, pero no tur biaha esaki ta bèrdat. Hendenan ku kambia pa markanan di ménos nikotina hopi biaha ta huma mas tantu sigaria.

KIKO NIKOTINA TA HASI?
Nikotina ta venenu! Si un persona tum’é den dósis haltu, e por mat’é komo e ta paralisá e múskulonan ku ta usa pa hala rosea. Normalmente humadónan ta ingerí esaki den montante chikí ku e kurpa por prosesá i deshasí di dje rápidamente, i esei t’e motibu dikon nikotina no ta mata instantaniamente. E promé dósis ta pone ku un persona ta spièrta i sinti su mes alèrta, pero e dósisnan ku sigui ta pone ku e humadó ta sinti su mes mas kalmu i relahá. Nikotina por pone humadónan nobo i  humadónan regular tambe sinti biramentu di kabes òf mariá, ku nausia. E ritmo di kurason di humadónan hóben ta oumentá ku 2 pa 3 sla pa minüt. Tambe e ta baha temperatura di bo kueru i redusí e fluho di sanger den pia. Esaki ta splika dikon nikotina ta hunga un ròl importante den oumento di e riesgonan ku humadónan ta kore pa haña malu di kurason i atake.

DI KON HENDE NO POR STÒP SIMPLEMENTE?
E nikotina den humamentu di sigaria ta kousa un adikshon na humamentu. Primeramente ora ku uzé na kantidat chikí, nikotina ta produsí sintimentunan plasentero ku ta hasi ku e humadó ke bai huma mas. Na di dos lugá, normalmente humadónan ta bira dependiente di nikotina i ta presentá síntoma tantu físiko komo sikológiko ora ku nan stòp di huma. E síntomanan ei ta inkluí nerviosismo, doló di kabes, iritabilidat i difikultat pa drumi. Na di tres lugá, pa motibu ku nikotina ta afektá e balansa kímiko di e selebre i e sistema sentral nervioso, e por afektá beis i temperamentu di e humadó tambe.
.
TINERNAN (HÓBENNAN ENTRE 13 PA 19 AÑA) TIN MENOS CHÈNS DI BIRA ADIKTO?
Smoking cancerNO.  Ta un hecho ku miéntras mas hóben un hende kuminsá huma sigaria, mas grandi e chèns ta ku e ta bira adikto na nikotina. Adolesentenan ta balotá e posibilidat di adikshon na nikotina. Kasi 75% di humadónan diario ku ta kere ku nan lo no sigui huma den sinku aña, ta humando ainda despues di 5 pa 6 aña.

TIN PELIGER MASKE MI HUMA SIN INHALÁ (TRAGA)?
Desafortunadamente SI! Unda ku huma di sigaria bini den kontakto ku sèlnan bibu, e ta kousa daño. Asta ora un humadó no inhalá, inkluyendo humadónan di pipa i sigá, nan ta kore un riesgo grandi tòg pa haña kanser na lep, boka i lenga. Pa motibu ku ta kasi imposibel pa keda sin inhalá huma kompletamente, e humadónan aki tambe ta oumentá nan riesgo pa haña kanser na pulmon.

SIGARIA DI MÈNTÒL TA MAS SEIF KU OTRO MARKANAN?
Sigarianan mentolá no ta mas seif ku e otronan, i asta nan por ta mas peligroso. E mèntòl ta produsí un sensashon di friu den bo garganta ora ku inhalá e huma.  Por sierto, hende ku ta huma sigaria mentolá por inhalá mas profundo òf tene e huma paden mas largu kompará ku esnan ku ta huma sigaria no-mentolá.

KON UN PERSONA POR LOGRA STÒP?
No tin un solo forma pa stòp. Ta algu masha individual. Lo bo por tin éksito si bo sigui un òf un kombinashon di manera pa stòp di huma.Por ta konsultando manualnan spesial pa guiabo den fase òf  por buska yudansa profeshonal manera FMA.  Ademas tin terapia pa remplasá nikotina.

Tur kos ku ta legal, étiko i efektivo ta bale la pena purba; i esei por inkluí koumentu di bals sin suku, komementu di wòrtel kurú, skondementu di asbak, kanamentu, pidi otro hende no huma kaminda bo ta i pasa oranan largu den sitionan kaminda humamentu ta prohibí.

SI UN HUMADÓ DI HOPI TEMPU STÒP, ESAKI LO POR YUD’É?
SI. Mas lihé un humadó stòp, mas e por redusí su chèns pa haña kanser i otro malesa. Denter di 20 minüt di a huma e último sigaria, e kurpa ta kuminsá ku un proseso di regenerashon. Despues di 20 minüt bo preshon ta baha te na normal. Despues di 8 ora, e grado di CO (monóksido di karbon) den bo sanger ta baha te na normal. Despues di 24 ora e chèns pa un atake di kurason ta bira menos. Despues di un aña, e riesgo pa malesa di ader di kurason ta mitar kompará ku esun di un humadó. Den 1 pa 9 luna, tosamentu, kongestion di sínùs, kansansio i rosea kòrtiku ta baha. Despues di 10 aña, e riesgo di mortalidat kousá pa kanser di pulmon ta baha. Despues di 15 aña, e chèns pa haña malesa di ader di kurason ta igual na un persona ku no ta huma. Pues STOP DI HUMA, ta bale la pena pa bo purba!